Giới thiệu chung về Thông tư 03/2021/TT-BYT

Thông tư 03/2021/TT-BYT, được ban hành bởi Bộ Y tế, là một văn bản pháp lý quan trọng quy định chi tiết về hoạt động thử nghiệm lâm sàng thuốc tại Việt Nam. Văn bản này thay thế và sửa đổi nhiều quy định trước đây, nhằm nâng cao chất lượng, tính khoa học, đạo đức và an toàn trong các thử nghiệm lâm sàng, đồng thời tạo hành lang pháp lý vững chắc, minh bạch và phù hợp với xu hướng phát triển của y học thế giới.

Hoạt động thử nghiệm lâm sàng thuốc là một giai đoạn thiết yếu trong quá trình nghiên cứu và phát triển thuốc mới, nhằm đánh giá hiệu quả, tính an toàn và xác định liều dùng phù hợp của thuốc trước khi được cấp phép lưu hành. Thông tư 03/2021/TT-BYT đã cụ thể hóa các yêu cầu, quy trình và tiêu chuẩn cho từng giai đoạn của thử nghiệm, từ giai đoạn tiền lâm sàng đến giai đoạn sau khi thuốc được lưu hành.

Việc tuân thủ chặt chẽ các quy định trong Thông tư 03/2021/TT-BYT không chỉ đảm bảo quyền lợi và sự an toàn của người tham gia thử nghiệm mà còn góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của ngành y tế Việt Nam, thúc đẩy việc tiếp cận các loại thuốc mới, tiên tiến, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân.

Các quy định chi tiết theo từng điều khoản

Điều 1. Phạm vi điều chỉnh

Điều 1 của Thông tư 03/2021/TT-BYT xác định rõ phạm vi áp dụng của văn bản này. Cụ thể, Thông tư quy định chi tiết về:

• Hoạt động thử nghiệm lâm sàng thuốc: Bao gồm toàn bộ các quy trình, phương pháp, tiêu chuẩn và yêu cầu liên quan đến việc tiến hành các thử nghiệm lâm sàng thuốc trên người. Điều này bao trùm từ khâu chuẩn bị, triển khai cho đến kết thúc và báo cáo kết quả thử nghiệm.
• Quy trình chuẩn bị, tiến hành, theo dõi, kết thúc và báo cáo kết quả thử nghiệm lâm sàng thuốc: Thông tư đi sâu vào từng giai đoạn của một thử nghiệm lâm sàng, đưa ra các hướng dẫn cụ thể để đảm bảo mỗi bước được thực hiện một cách khoa học, có hệ thống và tuân thủ các nguyên tắc đạo đức.
• Quy định về các đối tượng tham gia thử nghiệm lâm sàng thuốc: Điều này bao gồm việc xác định rõ các tiêu chuẩn lựa chọn, loại trừ đối với người tham gia, cũng như các quy trình xin chấp thuận tham gia một cách tự nguyện, đầy đủ thông tin và có năng lực đưa ra quyết định.
• Quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan: Thông tư làm rõ trách nhiệm và quyền lợi của các đối tượng tham gia thử nghiệm, các nhà nghiên cứu, tổ chức thực hiện thử nghiệm, cơ quan quản lý nhà nước, và các bên khác có liên quan.
• Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học: Quy định về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và quy trình hoạt động của Hội đồng đạo đức, một cơ quan đóng vai trò then chốt trong việc xem xét và phê duyệt các đề cương thử nghiệm lâm sàng từ góc độ đạo đức.
• Quản lý dữ liệu, mẫu sinh học và các hoạt động liên quan khác: Thông tư cũng đề cập đến các khía cạnh quan trọng khác như việc thu thập, lưu trữ, bảo mật dữ liệu nghiên cứu, quản lý mẫu sinh học thu được từ người tham gia thử nghiệm, cũng như các hoạt động hỗ trợ khác.

Như vậy, Điều 1 định hình bức tranh toàn cảnh về phạm vi điều chỉnh, cho thấy Thông tư 03/2021/TT-BYT là một văn bản toàn diện, bao quát mọi khía cạnh của hoạt động thử nghiệm lâm sàng thuốc, nhằm đảm bảo tính chuyên nghiệp và đạo đức trong lĩnh vực này.

Điều 2. Đối tượng áp dụng

Điều 2 quy định rõ ràng các tổ chức và cá nhân chịu sự điều chỉnh và phải tuân thủ các quy định của Thông tư này. Bao gồm:

• Cơ sở đăng ký thuốc: Là các doanh nghiệp, tổ chức có chức năng đăng ký lưu hành thuốc tại Việt Nam, bao gồm cả các công ty dược trong nước và các công ty nước ngoài có đại diện hoặc hoạt động tại Việt Nam. Họ có trách nhiệm đảm bảo các thử nghiệm lâm sàng được thực hiện theo đúng quy định để hỗ trợ hồ sơ đăng ký thuốc.
• Tổ chức, cá nhân thực hiện thử nghiệm lâm sàng thuốc: Bao gồm các bệnh viện, viện nghiên cứu, trung tâm y khoa, các nhà khoa học, bác sĩ và các chuyên gia y tế tham gia trực tiếp vào việc thiết kế, triển khai và giám sát các hoạt động thử nghiệm lâm sàng.
• Cơ sở có Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học: Các tổ chức được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật, có chức năng xem xét, đánh giá và phê duyệt các đề cương thử nghiệm lâm sàng về mặt đạo đức.
• Người tham gia thử nghiệm lâm sàng thuốc: Đây là đối tượng trung tâm, là những người tình nguyện tham gia vào quá trình thử nghiệm thuốc. Thông tư đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về dược: Bao gồm Cục Quản lý Dược, các Sở Y tế và các cơ quan có thẩm quyền khác có trách nhiệm quản lý, giám sát và cấp phép cho các hoạt động thử nghiệm lâm sàng thuốc.
• Các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động thử nghiệm lâm sàng thuốc: Bao gồm các nhà tài trợ, các tổ chức tư vấn, các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho thử nghiệm lâm sàng.

Việc xác định rõ đối tượng áp dụng giúp đảm bảo rằng mọi bên liên quan đều nắm rõ trách nhiệm của mình, góp phần tạo nên một môi trường thử nghiệm lâm sàng thuốc minh bạch, có trách nhiệm và hiệu quả.

Điều 3. Giải thích từ ngữ

Phần này của Thông tư cung cấp định nghĩa chi tiết cho các thuật ngữ chuyên ngành, nhằm đảm bảo sự hiểu biết đồng nhất và chính xác trong quá trình áp dụng. Một số thuật ngữ quan trọng được giải thích bao gồm:

• Thuốc thử nghiệm lâm sàng: Là sản phẩm thuốc đang được đánh giá trong một thử nghiệm lâm sàng, bao gồm cả thuốc mới hoặc thuốc đã được cấp phép nhưng đang được nghiên cứu cho chỉ định mới, liều mới hoặc dạng bào chế mới.
• Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 0: Là một nghiên cứu khám phá nhỏ, thường ở giai đoạn đầu, sử dụng liều rất thấp trên một số ít đối tượng để thu thập thông tin sơ bộ về dược động học và dược lực học của thuốc.
• Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I: Nghiên cứu trên một nhóm nhỏ người tình nguyện khỏe mạnh hoặc đôi khi là bệnh nhân, nhằm đánh giá tính an toàn, xác định phạm vi liều an toàn và nghiên cứu dược động học, dược lực học của thuốc.
• Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II: Nghiên cứu trên một nhóm nhỏ bệnh nhân mắc bệnh mục tiêu, nhằm đánh giá hiệu quả sơ bộ của thuốc và tiếp tục đánh giá tính an toàn, xác định liều tối ưu.
• Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III: Nghiên cứu trên một nhóm lớn bệnh nhân mắc bệnh mục tiêu, nhằm xác nhận hiệu quả, giám sát tác dụng không mong muốn, so sánh với các phương pháp điều trị tiêu chuẩn, thu thập thông tin để thuốc có thể được cấp phép lưu hành.
• Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn IV (Thử nghiệm sau khi thuốc được cấp phép lưu hành): Nghiên cứu được thực hiện sau khi thuốc đã được cấp phép lưu hành, nhằm thu thập thêm thông tin về hiệu quả, tính an toàn, các tác dụng phụ hiếm gặp, hoặc để nghiên cứu việc sử dụng thuốc trên các quần thể bệnh nhân khác nhau.
• Đề cương thử nghiệm lâm sàng: Là tài liệu chi tiết mô tả mục tiêu, thiết kế, phương pháp luận, biện pháp thống kê và tổ chức của một thử nghiệm lâm sàng.
• Báo cáo viên nghiên cứu: Cá nhân hoặc tổ chức chịu trách nhiệm thực hiện thử nghiệm lâm sàng tại một điểm nghiên cứu cụ thể.
• Nhà tài trợ: Cá nhân, tổ chức, công ty dược hoặc cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm khởi xướng, quản lý và/hoặc tài trợ cho một thử nghiệm lâm sàng.
• Giám sát nghiên cứu: Người được nhà tài trợ ủy quyền, chịu trách nhiệm giám sát quá trình thực hiện thử nghiệm lâm sàng để đảm bảo việc tuân thủ đề cương, các quy định hiện hành và thu thập dữ liệu chính xác.
• Tác dụng không mong muốn (Adverse Event – AE): Bất kỳ phản ứng có hại nào đối với thuốc, không nhất thiết có mối quan hệ nhân quả với thuốc đó.
• Tác dụng không mong muốn nghiêm trọng (Serious Adverse Event – SAE): Là bất kỳ tác dụng không mong muốn nào dẫn đến tử vong, đe dọa tính mạng, cần nhập viện hoặc kéo dài thời gian nằm viện, gây tàn tật vĩnh viễn hoặc đáng kể, hoặc là một bất thường y khoa quan trọng.
• Báo cáo cáo nguy cơ: Là báo cáo về các tác dụng không mong muốn hoặc các vấn đề khác có thể ảnh hưởng đến an toàn của người tham gia thử nghiệm hoặc tính toàn vẹn của nghiên cứu.
• Nguyên tắc Thực hành lâm sàng tốt (Good Clinical Practice – GCP): Là một tiêu chuẩn quốc tế về đạo đức và chất lượng khoa học trong việc thiết kế, tiến hành, ghi chép và báo cáo các thử nghiệm lâm sàng có liên quan đến con người.
• Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học (IRB/IEC): Hội đồng xem xét độc lập về quyền, sự an toàn và phúc lợi của những người tham gia nghiên cứu, và đảm bảo rằng tính toàn vẹn và đạo đức của nghiên cứu được bảo vệ.
• Bệnh nhân đủ điều kiện tham gia: Là cá nhân đáp ứng tất cả các tiêu chí lựa chọn và không có bất kỳ tiêu chí loại trừ nào được quy định trong đề cương thử nghiệm lâm sàng.
• Thông tin cho đối tượng nghiên cứu và Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu: Là tài liệu cung cấp đầy đủ thông tin cho người tham gia tiềm năng về thử nghiệm, bao gồm mục đích, quy trình, rủi ro, lợi ích, quyền lợi và bảo mật, và là văn bản mà người tham gia ký xác nhận đã hiểu và đồng ý tham gia.

Việc hiểu rõ các thuật ngữ này là nền tảng để mọi người có thể tiếp cận và áp dụng Thông tư một cách hiệu quả và chính xác.

Chương II. Quy trình thử nghiệm lâm sàng thuốc

Mục 1. Chuẩn bị thử nghiệm lâm sàng thuốc

Điều 4. Yêu cầu đối với đề cương thử nghiệm lâm sàng

Đề cương thử nghiệm lâm sàng là “bản thiết kế” chi tiết cho mỗi nghiên cứu, đảm bảo tính khoa học, đạo đức và khả năng thực thi. Theo Điều 4, đề cương thử nghiệm lâm sàng phải đáp ứng các yêu cầu sau:

• Phải có đầy đủ các nội dung theo quy định: Đề cương phải bao gồm tất cả các phần thông tin cần thiết, từ tổng quan và lý do thực hiện, mục tiêu nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu, tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bệnh nhân, mô tả chi tiết phương pháp điều trị, các xét nghiệm cần thực hiện, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu, cho đến các khía cạnh về đạo đức và pháp lý.
• Phải được Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học xem xét và chấp thuận: Trước khi tiến hành, đề cương phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt của Hội đồng đạo đức để đảm bảo các nguyên tắc đạo đức được tuân thủ, đặc biệt là quyền và sự an toàn của người tham gia.
• Phải được cơ quan quản lý nhà nước về dược có thẩm quyền cấp phép: Đối với các thử nghiệm lâm sàng thuộc phạm vi phải xin phép theo quy định của pháp luật, đề cương sau khi được Hội đồng đạo đức chấp thuận còn phải được Bộ Y tế hoặc cơ quan được ủy quyền cấp phép.
• Phải được nhà tài trợ phê duyệt: Nhà tài trợ là người chịu trách nhiệm chính về thử nghiệm, do đó đề cương phải được họ xem xét và thông qua để đảm bảo phù hợp với mục tiêu và nguồn lực của họ.
• Phải tuân thủ các quy định về Thực hành lâm sàng tốt (GCP): Đề cương phải được xây dựng theo các nguyên tắc GCP, đảm bảo tính khoa học, tin cậy và đạo đức của nghiên cứu.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về đề cương thử nghiệm lâm sàng là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đảm bảo chất lượng và tính pháp lý của toàn bộ quá trình thử nghiệm.

Điều 5. Yêu cầu đối với thuốc thử nghiệm lâm sàng

Chất lượng của thuốc sử dụng trong thử nghiệm lâm sàng là yếu tố then chốt quyết định tính an toàn và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Điều 5 quy định rõ các yêu cầu đối với thuốc thử nghiệm lâm sàng:

• Phải đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng: Thuốc phải được sản xuất theo tiêu chuẩn Thực hành sản xuất tốt (GMP) và có đầy đủ các hồ sơ, tài liệu chứng minh chất lượng, bao gồm tiêu chuẩn, phương pháp kiểm nghiệm, kết quả kiểm nghiệm.
• Phải được cấp phép lưu hành tại Việt Nam hoặc tại quốc gia có thẩm quyền: Đối với thuốc thử nghiệm lâm sàng là thuốc đã được cấp phép lưu hành, cần có giấy phép của cơ quan quản lý dược có thẩm quyền tại Việt Nam hoặc một quốc gia phát triển. Nếu là thuốc chưa cấp phép, cần có hồ sơ nghiên cứu tiền lâm sàng và các tài liệu liên quan khác.
• Phải có nhãn thuốc theo quy định: Nhãn thuốc thử nghiệm phải có các thông tin rõ ràng, đầy đủ theo quy định, bao gồm tên thuốc, hàm lượng, dạng bào chế, số lô, hạn dùng, điều kiện bảo quản, và đặc biệt là dòng chữ “Chỉ dùng trong thử nghiệm lâm sàng”.
• Phải được đóng gói phù hợp: Bao bì đóng gói phải đảm bảo tính toàn vẹn của thuốc trong quá trình vận chuyển và bảo quản, tránh hư hỏng hoặc nhiễm bẩn.
• Phải có hồ sơ theo dõi chất lượng: Nhà tài trợ hoặc tổ chức thực hiện thử nghiệm phải có hệ thống theo dõi chặt chẽ chất lượng của thuốc thử nghiệm trong suốt quá trình sử dụng.

Các yêu cầu này nhằm đảm bảo rằng thuốc được sử dụng trong thử nghiệm là an toàn, hiệu quả và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, từ đó bảo vệ sức khỏe người tham gia và đảm bảo tính khoa học của kết quả nghiên cứu.

Điều 6. Yêu cầu đối với người tham gia thử nghiệm lâm sàng thuốc

Điều 6 tập trung vào đối tượng quan trọng nhất của thử nghiệm lâm sàng: người tham gia. Các yêu cầu nhằm đảm bảo quyền lợi, sự an toàn và tính tự nguyện của họ:

• Phải đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn và không có tiêu chuẩn loại trừ: Mỗi thử nghiệm lâm sàng sẽ có các tiêu chí cụ thể để lựa chọn người phù hợp với mục tiêu nghiên cứu và các tiêu chí để loại trừ những người có thể gặp rủi ro cao hoặc kết quả nghiên cứu bị ảnh hưởng.
• Phải được cung cấp đầy đủ thông tin về thử nghiệm: Người tham gia tiềm năng phải được thông báo rõ ràng, dễ hiểu về mục đích, quy trình, các thủ thuật y tế, các rủi ro và lợi ích có thể xảy ra, các phương án thay thế (nếu có), quyền từ chối tham gia hoặc rút khỏi nghiên cứu bất kỳ lúc nào mà không bị ảnh hưởng đến việc chăm sóc y tế.
• Phải hoàn toàn tự nguyện đồng ý tham gia nghiên cứu: Sự đồng ý tham gia phải là tự nguyện, không bị ép buộc, lừa dối hoặc gây áp lực. Người tham gia phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ để đưa ra quyết định.
• Phải ký vào Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu: Sau khi đã hiểu rõ thông tin và quyết định đồng ý, người tham gia sẽ ký vào Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu, xác nhận sự đồng ý của họ.
• Có thể được đại diện hợp pháp đồng ý tham gia: Trong trường hợp người tham gia không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (ví dụ: trẻ em, người mất năng lực hành vi), thì người giám hộ hoặc đại diện hợp pháp sẽ là người đưa ra quyết định đồng ý tham gia, sau khi đã được cung cấp đầy đủ thông tin.
• Được đảm bảo về quyền riêng tư và bảo mật thông tin cá nhân: Thông tin cá nhân và hồ sơ y tế của người tham gia phải được bảo mật, chỉ được sử dụng cho mục đích nghiên cứu và được chia sẻ theo quy định của pháp luật.

Quy định về người tham gia thử nghiệm nhấn mạnh tầm quan trọng của sự đồng thuận có hiểu biết và bảo vệ các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, là nền tảng của đạo đức nghiên cứu y sinh học.

Điều 7. Yêu cầu đối với cơ sở thực hiện thử nghiệm lâm sàng thuốc

Nơi thực hiện thử nghiệm lâm sàng phải đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực để thực hiện nghiên cứu một cách an toàn và hiệu quả. Điều 7 quy định:

• Phải được Bộ Y tế cấp phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh: Cơ sở thực hiện thử nghiệm lâm sàng phải là đơn vị y tế hợp pháp, có giấy phép hoạt động theo quy định của pháp luật.
• Phải có đủ trang thiết bị y tế, hạ tầng kỹ thuật cần thiết: Bao gồm các thiết bị chẩn đoán, điều trị, phòng xét nghiệm, kho lưu trữ thuốc và hồ sơ, hệ thống an toàn sinh học, v.v., phù hợp với yêu cầu của đề cương nghiên cứu.
• Phải có đội ngũ cán bộ y tế có đủ trình độ chuyên môn và kinh nghiệm: Các bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và các nhân viên y tế khác tham gia vào thử nghiệm phải có kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết để thực hiện các quy trình nghiên cứu, chăm sóc người tham gia và xử lý các tình huống khẩn cấp.
• Phải có hệ thống quản lý chất lượng và an toàn: Cơ sở phải có các quy trình hoạt động chuẩn (SOPs) để đảm bảo chất lượng nghiên cứu, an toàn cho người tham gia và tuân thủ GCP.
• Phải có Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học hoặc tham gia vào một Hội đồng đạo đức của tổ chức khác: Đảm bảo các nghiên cứu được xem xét về mặt đạo đức.
• Phải tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và kiểm soát nhiễm khuẩn: Đảm bảo an toàn và vệ sinh trong quá trình thực hiện thử nghiệm.

Các yêu cầu này nhằm đảm bảo rằng thử nghiệm lâm sàng được tiến hành trong một môi trường y tế chuyên nghiệp, có đủ năng lực và tuân thủ các tiêu chuẩn cao nhất về chất lượng và an toàn.

Điều 8. Yêu cầu đối với cán bộ tham gia thử nghiệm lâm sàng thuốc

Con người là yếu tố quyết định sự thành công của thử nghiệm lâm sàng. Điều 8 quy định về yêu cầu đối với cán bộ tham gia:

• Phải có trình độ chuyên môn phù hợp: Các cán bộ tham gia phải có bằng cấp, chứng chỉ hành nghề và kinh nghiệm làm việc phù hợp với vai trò của họ trong thử nghiệm (ví dụ: bác sĩ chuyên khoa, dược sĩ, điều dưỡng).
• Phải được đào tạo về Thực hành lâm sàng tốt (GCP): Tất cả các cán bộ trực tiếp tham gia vào thử nghiệm lâm sàng phải được đào tạo bài bản về các nguyên tắc GCP và hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan.
• Phải hiểu rõ đề cương thử nghiệm lâm sàng và các quy trình liên quan: Mỗi cán bộ phải nắm vững mục tiêu, thiết kế, quy trình chăm sóc, thu thập dữ liệu và các hoạt động khác được mô tả trong đề cương.
• Phải có khả năng nhận biết và báo cáo các tác dụng không mong muốn: Cán bộ phải được trang bị kiến thức để nhận diện các phản ứng bất thường của người tham gia và biết cách báo cáo kịp thời theo quy định.
• Phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu: Bao gồm việc tôn trọng quyền riêng tư, bảo mật thông tin, và đảm bảo sự đồng thuận có hiểu biết của người tham gia.
• Phải có trách nhiệm và thái độ làm việc chuyên nghiệp: Đảm bảo tính trung thực, minh bạch và cẩn trọng trong mọi hoạt động liên quan đến thử nghiệm.

Đội ngũ cán bộ có chuyên môn, được đào tạo bài bản và có đạo đức nghề nghiệp là nền tảng vững chắc để đảm bảo tính khoa học và an toàn của thử nghiệm lâm sàng.

Điều 9. Yêu cầu đối với Hồ sơ thử nghiệm lâm sàng

Hồ sơ thử nghiệm lâm sàng là bằng chứng pháp lý và khoa học cho toàn bộ quá trình nghiên cứu. Điều 9 quy định các yêu cầu về hồ sơ:

• Phải được lập và lưu giữ đầy đủ: Bao gồm tất cả các tài liệu liên quan đến thử nghiệm, từ đề cương, hồ sơ phê duyệt, hợp đồng, hồ sơ người tham gia, nhật ký nghiên cứu, báo cáo kết quả, đến các tài liệu liên quan đến thuốc.
• Phải được lập theo hệ thống: Hồ sơ phải được sắp xếp một cách khoa học, dễ tra cứu và truy cập.
• Phải được lưu giữ tại cơ sở thực hiện thử nghiệm và/hoặc tại nhà tài trợ: Địa điểm lưu trữ phải đảm bảo an toàn, bí mật và có khả năng truy cập khi cần thiết.
• Phải tuân thủ các quy định về thời gian lưu trữ: Thời gian lưu trữ hồ sơ phải theo quy định của pháp luật và của nhà tài trợ.
• Phải được bảo mật: Thông tin trong hồ sơ phải được bảo vệ khỏi việc truy cập, sử dụng hoặc tiết lộ trái phép.
• Phải bao gồm các tài liệu quan trọng: Bao gồm Bản đề cương thử nghiệm lâm sàng, Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu của người tham gia, Hồ sơ bệnh án của người tham gia nghiên cứu, Nhật ký theo dõi nghiên cứu, Báo cáo tác dụng không mong muốn, Hồ sơ về thuốc thử nghiệm, và các tài liệu khác theo yêu cầu.

Việc lưu trữ hồ sơ đầy đủ, chính xác và có hệ thống là minh chứng cho quá trình thực hiện nghiên cứu, đảm bảo tính minh bạch, khả năng kiểm tra và đánh giá kết quả.

Mục 2. Tiến hành thử nghiệm lâm sàng thuốc

Điều 10. Thông tin cho đối tượng nghiên cứu và Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu

Đây là bước quan trọng nhất trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của người tham gia. Điều 10 quy định:

• Nội dung của Thông tin cho đối tượng nghiên cứu: Phải bao gồm một cách rõ ràng, dễ hiểu và đầy đủ các thông tin sau: mục đích của thử nghiệm, lý do chọn người tham gia, các thủ thuật y tế liên quan, thời gian dự kiến tham gia, các rủi ro và bất lợi có thể xảy ra, các lợi ích tiềm năng, các biện pháp bảo vệ người tham gia, các phương án điều trị thay thế (nếu có), thông tin về người liên hệ khi có câu hỏi hoặc sự cố, quyền từ chối tham gia hoặc rút khỏi nghiên cứu bất kỳ lúc nào mà không ảnh hưởng đến việc chăm sóc y tế, và cách thức bảo mật thông tin cá nhân.
• Quy trình cung cấp thông tin: Thông tin phải được trình bày bằng ngôn ngữ mà người tham gia có thể hiểu được. Người có thẩm quyền (thường là cán bộ nghiên cứu) phải dành thời gian để giải thích, trả lời các câu hỏi và đảm bảo người tham gia thực sự hiểu rõ nội dung.
• Nội dung của Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu: Phiếu này phải tóm tắt lại những điểm chính đã được thông báo, xác nhận người tham gia đã hiểu rõ và tự nguyện đồng ý tham gia. Phiếu chấp thuận phải có chữ ký và ngày tháng của người tham gia (hoặc người đại diện hợp pháp) và cán bộ nghiên cứu.
• Người có thẩm quyền ký Phiếu chấp thuận: Chỉ những người được ủy quyền và có đủ năng lực mới được phép thực hiện quy trình này.
• Trường hợp đặc biệt: Đối với người không có năng lực hành vi dân sự, quy trình này phải tuân thủ các quy định về sự đồng ý của người đại diện hợp pháp.

Quy trình này đảm bảo rằng sự tham gia của người bệnh vào thử nghiệm là hoàn toàn tự nguyện, dựa trên sự hiểu biết đầy đủ về mọi khía cạnh của nghiên cứu.

Điều 11. Theo dõi và giám sát thử nghiệm lâm sàng

Theo dõi và giám sát là hoạt động liên tục để đảm bảo thử nghiệm diễn ra đúng kế hoạch, an toàn và tuân thủ các quy định. Điều 11 quy định:

• Trách nhiệm của Nhà tài trợ: Nhà tài trợ phải có trách nhiệm thiết lập một hệ thống giám sát đầy đủ và phù hợp để đảm bảo tính toàn vẹn của nghiên cứu và sự an toàn của người tham gia.
• Hoạt động giám sát: Bao gồm việc kiểm tra định kỳ các hồ sơ bệnh án, các quy trình thực hiện, việc tuân thủ đề cương, việc thu thập và ghi chép dữ liệu, việc bảo quản thuốc thử nghiệm, và việc báo cáo tác dụng không mong muốn.
• Giám sát độc lập: Đối với các thử nghiệm có nguy cơ cao hoặc phức tạp, cần có các hoạt động giám sát độc lập bởi các tổ chức hoặc cá nhân không liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nghiên cứu.
• Báo cáo định kỳ: Cơ sở thực hiện thử nghiệm và nhà tài trợ phải định kỳ báo cáo tiến độ, các vấn đề phát sinh và các tác dụng không mong muốn cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và Hội đồng đạo đức.
• Các biện pháp khắc phục: Khi phát hiện các sai sót hoặc vấn đề, cần có các biện pháp khắc phục kịp thời và hiệu quả để đảm bảo tính an toàn và khoa học của nghiên cứu.

Hoạt động giám sát chặt chẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề, ngăn ngừa sai sót, bảo vệ an toàn cho người tham gia và đảm bảo tính trung thực của dữ liệu nghiên cứu.

Điều 12. Báo cáo Tác dụng không mong muốn (AE) và Tác dụng không mong muốn nghiêm trọng (SAE)

Việc ghi nhận và báo cáo kịp thời các tác dụng không mong muốn là cực kỳ quan trọng để đánh giá tính an toàn của thuốc thử nghiệm. Điều 12 quy định:

• Định nghĩa AE và SAE: Thông tư nhắc lại định nghĩa về Tác dụng không mong muốn (AE) và Tác dụng không mong muốn nghiêm trọng (SAE) như đã được giải thích ở Điều 3.
• Trách nhiệm của cán bộ nghiên cứu: Cán bộ nghiên cứu có trách nhiệm phát hiện, ghi nhận và đánh giá tất cả các AE xảy ra đối với người tham gia. Đặc biệt, các SAE phải được nhận diện và đánh giá về mối liên quan nhân quả với thuốc thử nghiệm.
• Thời gian báo cáo SAE: Các SAE phải được báo cáo khẩn cấp cho nhà tài trợ và Hội đồng đạo đức trong vòng 24 giờ sau khi nhận biết được SAE có khả năng có mối liên quan nhân quả với thuốc thử nghiệm.
• Trách nhiệm của Nhà tài trợ: Nhà tài trợ có trách nhiệm tổng hợp các báo cáo SAE và báo cáo lên cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong thời gian quy định.
• Quy trình báo cáo: Thông tư quy định rõ mẫu biểu và phương thức báo cáo để đảm bảo tính thống nhất và kịp thời.
• Đánh giá mối liên quan nhân quả: Việc đánh giá mối liên quan giữa tác dụng không mong muốn và thuốc thử nghiệm là rất quan trọng, dựa trên các bằng chứng y khoa.

Quy trình báo cáo AE/SAE chặt chẽ giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn của thuốc, từ đó có thể đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời, đảm bảo an toàn cho người tham gia và cộng đồng.

Mục 3. Kết thúc thử nghiệm lâm sàng thuốc

Điều 13. Kết thúc sớm thử nghiệm lâm sàng

Trong một số trường hợp, thử nghiệm lâm sàng có thể cần phải kết thúc sớm hơn dự kiến. Điều 13 quy định các lý do và quy trình cho việc này:

• Các lý do để kết thúc sớm: Bao gồm nhưng không giới hạn ở việc thuốc thử nghiệm có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả hoặc thiếu hiệu quả, hoặc có bằng chứng về tác dụng không mong muốn nghiêm trọng không thể chấp nhận được, hoặc có sai sót nghiêm trọng trong thiết kế hoặc thực hiện nghiên cứu ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của dữ liệu, hoặc các lý do đạo đức khác được Hội đồng đạo đức đưa ra.
• Quy trình đề xuất: Đề xuất kết thúc sớm phải được đưa ra bởi nhà tài trợ hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, hoặc được khuyến nghị bởi Hội đồng đạo đức.
• Xem xét và phê duyệt: Đề xuất kết thúc sớm phải được trình lên Hội đồng đạo đức để xem xét và đưa ra khuyến nghị. Sau đó, quyết định cuối cùng phải được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
• Thông báo cho người tham gia: Khi thử nghiệm kết thúc sớm, tất cả những người tham gia phải được thông báo về lý do và các hành động cần thiết để đảm bảo sức khỏe của họ.
• Xử lý thuốc thử nghiệm còn lại: Thuốc thử nghiệm còn lại phải được xử lý theo quy định, đảm bảo không bị lạm dụng hoặc sử dụng sai mục đích.

Việc kết thúc sớm thử nghiệm, dù là lý do gì, đều cần tuân thủ quy trình chặt chẽ để đảm bảo tính khoa học, đạo đức và quyền lợi của người tham gia.

Điều 14. Báo cáo kết thúc thử nghiệm lâm sàng

Sau khi kết thúc thử nghiệm, việc tổng hợp và báo cáo kết quả là bước cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng. Điều 14 quy định:

• Trách nhiệm lập báo cáo: Nhà tài trợ có trách nhiệm lập Báo cáo kết thúc thử nghiệm lâm sàng (Clinical Study Report – CSR).
• Nội dung của báo cáo: Báo cáo phải chi tiết, đầy đủ và phản ánh chính xác toàn bộ quá trình thử nghiệm, bao gồm: thông tin chung về nghiên cứu, mô tả chi tiết phương pháp, kết quả nghiên cứu (bao gồm cả kết quả thống kê), đánh giá về tính an toàn và hiệu quả của thuốc, thảo luận về các phát hiện, kết luận, và các phụ lục kèm theo.
• Tuân thủ định dạng quốc tế: Báo cáo kết thúc thử nghiệm cần tuân thủ các định dạng và hướng dẫn quốc tế về báo cáo thử nghiệm lâm sàng (ví dụ: ICH E3).
• Nộp báo cáo: Báo cáo kết thúc thử nghiệm phải được nộp cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để phục vụ cho việc xem xét cấp phép lưu hành thuốc.
• Chia sẻ kết quả: Kết quả nghiên cứu, dưới dạng tóm tắt hoặc đầy đủ, có thể được chia sẻ cho cộng đồng khoa học và công chúng theo quy định.

Báo cáo kết thúc thử nghiệm là tài liệu quan trọng nhất để đánh giá toàn diện về thuốc, là cơ sở để cơ quan quản lý đưa ra quyết định phê duyệt hoặc không phê duyệt thuốc cho lưu hành.

Chương III. Điều khoản thi hành

Điều 15. Trách nhiệm thi hành

Điều 15 quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc thực hiện Thông tư:

• Cục Quản lý Dược: Chịu trách nhiệm tổ chức triển khai, kiểm tra, giám sát việc thực hiện Thông tư trên phạm vi toàn quốc.
• Các cơ sở đăng ký thuốc, tổ chức, cá nhân thực hiện thử nghiệm lâm sàng: Có trách nhiệm tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của Thông tư.
• Các cơ quan quản lý nhà nước khác có liên quan: Phối hợp với Bộ Y tế trong việc thực hiện các quy định của Thông tư.
• Các tổ chức, cá nhân khác: Nghiên cứu, nắm vững và thực hiện theo các quy định có liên quan đến mình trong Thông tư.

Trách nhiệm thi hành rõ ràng đảm bảo rằng Thông tư được áp dụng một cách thống nhất và hiệu quả trong toàn ngành y tế.

Điều 16. Hiệu lực thi hành

Điều 16 quy định về thời điểm Thông tư có hiệu lực. Thông tư 03/2021/TT-BYT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 05 tháng 05 năm 2021.

Việc quy định rõ thời điểm có hiệu lực giúp các tổ chức, cá nhân có đủ thời gian để chuẩn bị và làm quen với các quy định mới, đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ.